رمز توفیق این زن نمونه، علاوه بر استعداد ذاتی، معجزه تربیت و توجه پدر او است. این پدر مهربان، با وجود محرومیت زن ایرانی از امکانات تحصیل و فقدان مدارس دخترانه، خود به تربیت او همت گماشت و پروین اعتصامی با استعداد و با سرمایه معنوی، طریق کمال و تعالی را پیمود. از اخلاقیات پروین اعتصامی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان به صراحت لهجه و صداقت در گفتار اشاره کرد.
او در نوزده تیر ماه 1313ش با پسر عموی پدرش ازدواج می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند و چهار ماه پس از عقد ازدواج، به کرمانشاه به خانه شوهر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رود. شوهر پروین از افسران شهربانی و هنگام وصلت با او، رئیس شهربانی در کرمانشاه بود. اخلاق نظامی ‌او، با روح لطیف و آزاده پروین مغایرت داشت. او که در خانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای سرشار از مظاهر معنوی و ادبی و به دور از هر گونه آلودگی پرورش یافته بود، پس از ازدواج ناگهان به خانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای وارد شد که لحظه‌ای از بساط عیش و نوش خالی نبود؛ حتی پروين در خانه‌ او حق نداشت شعر بخواند و مانند يک اسير مي‌بايست در آشپزخانه به ‌سر برد. سرانجام، این ازدواج ناهمگون، به جدایی کشید و پروین به گفته برادرش، پس از دو ماه و نیم اقامت در خانه شوهر، و به گفته خودش یک ماه بعد از ازدواجش، طلاق گرفت؛ با این همه، او تلخی شکست را با خونسردی و متانت شگفت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آوری تحمل کرد و تا پایان عمر، از آن سخنی بر زبان نیاورد و شکایتی ننمود.
یک سال بعد، یعنی در سال 1314ش اولین دیوان پروین به همت و کمک پدرش به چاپ رسید. وی اشعار زیبایی را به جهان هستی ارائه کرده که در میان شعرهای زمان خودش، بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نظیر بوده است. این دیوان شامل 248 قطعه شعر می باشد که 65 قطعه از آن به صورت مناظره است و به شیوه‌ای هنرمندانه به پند و اندرز و شرح پریشانی مستمندان و انتقاد از عالمان بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌عمل می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پردازد. مناظره میان گل و گیاه، نخ و سوزن، سیر و پیاز، مور و مار یا مست و هشیار، که با طنزی لطیف همراه است، به روشنی فساد و تزویر اجتماع زمان خود را ترسیم نموده است.
پروین اعتصامی در روز سوم فروردين 1320ش بدون هيچ کسالت، در بستر بيماري خفت. بیماری «پروين» از همان ابتدا، حصبه تشخيص داده شد. در اين چند روزه بيماري، او مانند هميشه آرام و با متانت بود. با آن‌که در تب مداوم حصبه مي‌سوخت، کمترين ترس و اضطراب يا بي‌صبري يا سوز و گداز از خود نشان نداد.  هرگز از درد نناليد و هيچ‌گاه گريه نکرد. تا آنکه نيمه‌شب جمعه 15 فروردين 1320 در آغوش مادر، جان به جان آفرين تسليم کرد.
پروین اعتصامی به همگان آموخت که زندگی، یعنی امید و عشق به روشنایی؛ او همچون پروانه زیست و بسان بلبل نغمه‌سرایی کرد. آری، کیفیت زندگی مهم است و نه کمیت آن. برخی کوتاه زندگی می‌کنند؛ ولی همیشه زنده‌اند. پروین به همگان، خاصه بانوان آموخت که اثر نیک، فقط فرزند نیست؛ بلکه کتاب خوب هم باقیات صالحاتی است که تا انسان هست، زنده است و زندکننده نام و یاد نویسنده آن. پروین، از آسمان ادب و معرفت اسلامی، خوشه اخلاق و تربیت چید و آن را تقدیم جامعه انسانی نمود. یادش همیشه زنده باد.